De Fiertelommegang van Ronse wordt vandaag beleefd als een uitgesproken christelijke reliekprocessie ter ere van Sint-Hermes, maar in haar vorm en beleving zijn nog duidelijk sporen zichtbaar van veel oudere, heidense rituelen. De ommegang zelf vormt daarvan het meest opvallende voorbeeld: een tocht van ongeveer 32 kilometer die in een grote cirkel rond het grondgebied van Ronse wordt afgelegd. Dit ritueel afbakenen van ruimte door middel van een kringbeweging sluit nauw aan bij voorchristelijke gebruiken waarbij men het eigen territorium symbolisch beschermde tegen ziekte, onheil en kwade invloeden. Door het landschap volledig te omcirkelen wordt als het ware een onzichtbare grens opnieuw bevestigd, een idee dat diep geworteld zit in oude opvattingen over binnen en buiten, veilig en onveilig.
Die beschermingsfunctie weerspiegelt zich ook in de betekenis die aan de tocht wordt gegeven. Waar men vandaag spreekt over de bescherming van Sint-Hermes tegen ziekten, vooral geestesziekten, sluit dit naadloos aan bij oudere denkbeelden waarin ziekte werd gezien als een verstoring van evenwicht of als een invloed van onzichtbare krachten. Rituelen zoals de Fiertel dienden in dat wereldbeeld om die verstoring te herstellen en het land en de gemeenschap opnieuw in harmonie te brengen. De verbondenheid met het landschap speelt daarin een belangrijke rol. De tocht loopt niet alleen door de stad, maar door de omliggende velden, heuvels en wegen, waardoor de relatie tussen mens en omgeving telkens opnieuw wordt bevestigd. In voorchristelijke tradities waren dergelijke plekken vaak geladen met betekenis, zeker wanneer het ging om kruispunten, grenzen of hoger gelegen zones.
Ook kleinere handelingen, zoals het driemaal rondgaan rond kapelletjes, dragen duidelijk kenmerken van oudere rituele logica. Het getal drie werd in vele heidense tradities gezien als een krachtig en volledig getal, en het herhalen van een handeling drie keer moest de werking ervan versterken. Daarbij komt de cirkelbeweging zelf, die als beschermend en afbakenend werd beschouwd. Het rondgaan rond een bepaalde plaats kon die plek symbolisch afsluiten, heiligen of beschermen. Dat deze handeling vandaag gebeurt rond christelijke kapelletjes, neemt niet weg dat de vorm waarschijnlijk ouder is en later werd ingekleed met een nieuwe religieuze betekenis.
Verder valt ook het vroege startmoment van de Fiertel op. De tocht begint traditioneel bij het aanbreken van de dag, een moment dat in oudere culturen als bijzonder krachtig werd gezien. Overgangen zoals die van nacht naar dag golden als magische tijdstippen waarop rituelen extra effect konden hebben. Het uitvoeren van een beschermingsritueel op zo’n moment versterkte de symboliek van vernieuwing en hernieuwde orde. Tijdens de tocht zelf zijn er vaste haltes, plaatsen waar even wordt gestopt. Zulke rustpunten kunnen teruggaan op oudere knooppunten in het landschap die ooit een bijzondere betekenis hadden, zoals kruispunten of natuurlijke oriëntatiepunten die als sacraal werden ervaren.
De Fiertel is bovendien een uitgesproken collectief gebeuren. Het samen afleggen van de tocht benadrukt de gemeenschap als geheel, een aspect dat ook in heidense rituelen centraal stond. Door samen te bewegen, samen te lijden en vol te houden, wordt niet alleen een religieuze handeling gesteld, maar ook de onderlinge band bevestigd. Het belang dat gehecht wordt aan het volledig uitlopen van de tocht past eveneens binnen dit oudere patroon: een ritueel moest volledig worden uitgevoerd om zijn werking te hebben. De cirkel moet gesloten worden, anders blijft het beschermende effect onvolledig.
Zelfs de ritmiek van de tocht, met gebeden, herhalingen en het monotone stappen, sluit aan bij oudere vormen van ritueel gedrag. Herhaling en ritme werden gebruikt om concentratie en collectieve focus te versterken en om een handeling symbolisch meer gewicht te geven. De aanwezigheid van de relieken van Sint-Hermes vormt daarbij het centrale punt van de processie. Hoewel reliekverering typisch christelijk is, weerspiegelt het ook een oudere menselijke neiging om kracht toe te kennen aan tastbare objecten, zoals heilige stenen of talismannen die bescherming en zegen brachten.
Zo toont de Fiertelommegang zich als een gelaagd ritueel waarin verschillende tijdslagen samenkomen. Onder de christelijke betekenis van devotie en heiligenverering blijft een ouder patroon zichtbaar van het afbakenen van ruimte, het beschermen van gemeenschap en landschap, het ritueel omgaan met ziekte en het versterken van sociale samenhang. De jaarlijkse herhaling van de tocht onderstreept daarbij het cyclische denken dat eigen is aan landbouwsamenlevingen, waarin rituelen steeds opnieuw werden uitgevoerd om orde, vruchtbaarheid en bescherming te verzekeren. Op die manier leeft in de Fiertel niet alleen een religieuze traditie voort, maar ook een veel ouder wereldbeeld waarin mens, natuur en gemeenschap onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
